Trong căn nhà cổ ở ấp Nhị Hòa, Cù Lao Phố, nồi hấp bốc hơi nghi ngút, một nghệ nhân đã gói bánh tét hơn 50 năm thoăn thoắt gói từng lớp lá — tay nghề này không chỉ ở lại trên cù lao, thập niên 1970 đã có thương gia gửi sang tận Pháp, nay còn bán sang Mỹ, Hồng Kông, trở thành hương vị mà kiều bào tha hương vẫn hoài niệm.
Cộng đồng làm bánh trăm năm được hai bài chuyên đề khác năm của báo Đảng bộ tỉnh Đồng Nai và bài phỏng vấn có tên tuổi của báo Người Lao Động xác nhận chéo
Báo Đảng bộ tỉnh Đồng Nai (baodongnai.com.vn) lần lượt đăng hai bài chuyên đề vào năm 2006 và 2008, cùng với bài phỏng vấn có tên tuổi của báo Người Lao Động với nghệ nhân Dương Thị Cương (thường gọi là chị Hai Cương), ba nguồn độc lập xác nhận chéo, tay nghề làm bánh tét và bánh ít này bén rễ ở ấp Nhị Hòa thuộc phường Hiệp Hòa (chính là nơi tọa lạc của Cù Lao Phố) trong địa phận thành phố Biên Hòa, nghệ nhân có tên tuổi Dương Thị Cương (chị Hai Cương) với tay nghề hơn 50 năm, chị Đàm Thị Ba tiếp nối tay nghề của mẹ mình là chị Tám Loan, là món ăn từ nếp tiêu biểu có nguồn gốc bản địa, không có tranh cãi về địa giới.
Nói thật: mối liên hệ với lịch sử di cư của người Minh Hương/người Hoa thời nhà Thanh không tra được sử liệu chứng minh
Cần nói thật rằng bánh tét và bánh ít bản thân là món ăn từ nếp trong dịp lễ tết phổ biến khắp Việt Nam, không phải do Cù Lao Phố sáng tạo riêng, điểm tựa "chỉ riêng có ở Biên Hòa" của món này không nằm ở loại thực phẩm, mà nằm ở cộng đồng làm bánh trăm năm cụ thể tại ấp Nhị Hòa, Cù Lao Phố và dấu ấn thương hiệu "bánh Cù Lao Phố" được truyền miệng — nguồn tài liệu ghi rõ thập niên 1970 đã có Việt kiều gửi loại bánh này sang Pháp, sau đó bán sang Mỹ, Hồng Kông, hình thành mạch hoài niệm cụ thể của cộng đồng tha hương. Bảng này cũng phải nói thật, sau khi tra cứu, nguồn tài liệu không đề cập truyền thống làm bánh này có liên hệ trực tiếp với lịch sử di cư của người Minh Hương/người Hoa thời nhà Thanh thế kỷ 17, việc vị thế lịch sử của Cù Lao Phố với tư cách một thương cảng người Hoa có nguồn gốc liên quan đến cộng đồng làm bánh này hay không, không tra được sử liệu chứng minh, bảng này không sử dụng làm sự kiện lịch sử đã xác định.
Ăn sao cho đúng điệu
- Cộng đồng làm bánh ấp Nhị Hòa, phường Hiệp Hòa (Cù Lao Phố) và các sạp hàng trong thành phố là điểm mua trực tiếp nhất.
- Vào dịp lễ tết truyền thống (như trước và sau Tết Nguyên đán) là lúc sản lượng làm bánh lớn nhất, cũng là thời điểm nếm thử tốt nhất.
- Bánh ít thường được bán kèm bánh tét, thích hợp làm quà lưu niệm dạng combo.
Nhìn thẳng vào gốc tích của mẻ bánh này
- Bánh tét và bánh ít bản thân là món ăn từ nếp trong dịp lễ tết phổ biến khắp Việt Nam, "chỉ riêng có ở Biên Hòa" nằm ở cộng đồng làm bánh cụ thể tại ấp Nhị Hòa, chứ không phải bản thân loại thực phẩm.
- Đã có ghi chép cụ thể về việc gửi bánh sang Pháp cho kiều bào từ thập niên 1970, nhưng mối liên hệ với lịch sử di cư của người Minh Hương/người Hoa thời nhà Thanh không tra được sử liệu chứng minh, bảng này không sử dụng.
- Có nguồn gốc bản địa trong địa phận thành phố, được hai bài chuyên đề khác năm của báo Đảng bộ tỉnh Đồng Nai và bài phỏng vấn có tên tuổi của báo Người Lao Động xác nhận chéo, không có tranh cãi về địa giới.
Bóc lớp lá gói cắn một miếng bánh tét, vị mặn thơm tan dần trong miệng, tay nghề xuất thân từ ấp Nhị Hòa này có lẽ không kéo ra được một đoạn lịch sử di cư người Hoa có thể tra cứu, nhưng tấm danh sách gói hàng gửi sang Pháp cho kiều bào đó, từ lâu đã là ký ức hoài niệm mà chính Cù Lao Phố tự viết nên.