Trước quán Bà Út Lư trên đường 3 Tháng 2, chảo dầu sôi sùng sục, bà chủ múc bột gạo trộn đậu xanh đổ vào khuôn nhỏ đặc chế, đặt lên trên một con tôm nguyên con, rồi thả vào chảo chiên đến khi vàng giòn — đó chính là bánh cống mà người Cần Thơ ăn từ nhỏ đến lớn. Vỏ bánh giòn rụm, bên trong mềm xốp thoảng hương đậu xanh, cắn một miếng kèm rau sống và nước mắm chua ngọt, đây là một trong những món ăn vặt tiêu biểu nhất miền Tây Đồng bằng sông Cửu Long; trước quán hàng ba mươi năm tuổi này, người xếp hàng mua phần lớn đều là khách quen.
Bánh cống là gì, xuất xứ từ đâu
Bánh cống được mục “Bánh cống” trên Wikipedia tiếng Việt ghi nhận là món ăn vặt tiêu biểu của miền Tây Nam Bộ, Tạp chí Thủy sản Việt Nam cùng nhiều báo du lịch chính thống cũng từng có bài viết riêng giới thiệu. Về nguồn gốc thực ra có không chỉ một cách nói: một thuyết cho rằng bánh bắt nguồn từ loại bánh chiên truyền thống của người Khmer, sau được người Hoa cải biên mới có phiên bản có nhân như ngày nay; một thuyết khác lại cho rằng món ăn vặt này khởi nguồn từ huyện Phong Điền, Cần Thơ. Cả hai cách nói đều thiếu một khảo chứng có thẩm quyền duy nhất để kết luận, thành thật mà nói, xuất thân của món ăn này đến nay vẫn mỗi nơi nói một kiểu, ở đây trình bày trung thực cả hai, không cố gò ép đưa ra một đáp án duy nhất.
Còn về cái tên “cống”, thực ra không liên quan gì đến địa danh, mà bắt nguồn từ chiếc khuôn dùng khi làm bánh, có hình dáng giống một đoạn ống cống hay cái phễu lọc, người Việt cứ theo hình dáng chiếc khuôn này mà đặt tên cho món ăn — một cách đặt tên rất đời thường.
Ăn sao cho đúng điệu
Điểm danh quán ngon và kiến thức địa phương
Bà Út Lư trên đường 3 Tháng 2 là quán tiêu biểu có lịch sử lâu đời nhất ở đây, kinh doanh hơn ba mươi năm, tự nhận là bí quyết gia truyền, là một trong những chuẩn mực trong lòng người dân địa phương. Cần lưu ý rằng món ăn vặt này có thể ăn khắp nơi ở Cần Thơ, không chỉ độc quyền một quán, nếu thấy quán nào ở khu phố khác có đông người xếp hàng, cũng đáng dừng lại nếm thử so sánh.
Giá cả và giờ mở cửa
- Một phần bánh cống khoảng 10.000–20.000 đồng (khoảng 12–24 Đài tệ), là mức giá món ăn đường phố khá bình dân.
- Đa số quán bán đắt khách nhất vào lúc chiều tối, nên ghé sau 4 giờ chiều để dễ ăn được bánh mới chiên nóng hổi.
- Câu tiếng Việt để gọi món: “Cho tôi hai cái bánh cống.”
Lưu ý khi ghé thăm
- Nguồn gốc món ăn có nhiều cách nói khác nhau, đừng để câu chuyện marketing của một quán duy nhất thuyết phục rằng đó là đáp án duy nhất — cả thuyết nguồn gốc Khmer lẫn thuyết khởi nguồn từ Phong Điền hiện đều chưa có kết luận rõ ràng.
- Sự kết hợp giữa rau sống và nước chấm chính là linh hồn của món ăn này, đừng chỉ chăm chăm ăn phần bánh mà bỏ qua bước cuốn rau.
- Điều kiện vệ sinh của các quán vỉa hè không đồng đều, nên chọn quán đông khách, quay vòng bàn nhanh để đảm bảo độ tươi của nguyên liệu hơn.
Hình dáng chiếc khuôn quyết định cái tên, một con tôm quyết định vẻ ngoài bắt mắt; món ăn vặt miền Tây không rõ gốc gác này chưa bao giờ dựa vào huyết thống, mà dựa vào lửa chảo dầu bền bỉ suốt ba mươi năm.