Trên gánh hàng ở đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, từng chồng đĩa sứ trắng xếp ngay ngắn: bánh bèo tròn dẹt như lá bèo, bánh nậm gói bằng lá chuối thành hình dài, bánh bột lọc trong suốt gói tôm thịt ba chỉ bên trong — ba loại bánh hấp gần như luôn xuất hiện cùng nhau trên một mâm. Bột gạo hấp chín rồi rắc tôm chấy, tóp mỡ, hành phi lên trên, chan một muôi nước mắm chua ngọt có ớt, mỗi miếng một cỡ vừa ăn, là lựa chọn quen thuộc cho bữa xế hay bữa khuya của người Huế.
Ba loại bánh khác nhau, được ăn như một món
Trang web chính thức của Tổng cục Du lịch Việt Nam xếp bánh nậm, bánh bèo vào danh sách các món ăn vặt đại diện của Huế, bánh bèo và bánh bột lọc cũng đều có mục từ Wikipedia tiếng Anh xác nhận có nguồn gốc từ Huế; quán Bà Đỏ ở số 8 đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, quán Bà Cư trên đường Phan Đình Phùng (mở từ năm 1969) đều là những quán lâu đời được truyền thông du lịch địa phương đưa tin liên tục. Ở đây gộp ba loại bánh này lại thành một bài giới thiệu, bởi vì chúng gần như luôn được gọi cùng nhau trên một mâm, là tổ hợp mà du khách hay gọi trọn một lần nhất — nhưng phải thành thật mà nói, cách làm, hình dáng, hương vị của bánh bèo, bánh nậm, bánh bột lọc thực ra hoàn toàn khác nhau, không phải ba biến thể của cùng một món, mà là ba loại bánh hấp độc lập.
'Bánh cung đình' là tiếp thị hay sự thật lịch sử
Cách gọi 'bánh cung đình' xuất hiện rộng rãi trong các bài viết tiếp thị, nhưng phần lớn tài liệu tiếng Việt lại mô tả nguồn gốc của những loại bánh hấp này thực chất là món ăn vặt dân dã hằng ngày, về sau mới được đưa vào yến tiệc cung đình triều Nguyễn và dần trở nên tinh xảo hơn về cách trình bày. Nói cách khác, hai mạch nguồn dân dã và cung đình thực ra song song tồn tại, không phải chỉ có một nguồn gốc cung đình duy nhất, việc gộp chung tất cả thành 'ngự thiện cung đình' là đã đơn giản hóa xuất thân thực sự của chúng.
Ăn bộ ba bánh này như thế nào
- Cách làm và kết cấu của ba loại bánh đều khác nhau, đáng để so sánh từng loại, đừng ăn vội cho rằng chúng là cùng một món.
- Quán Bà Đỏ trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, quán Bà Cư mở từ năm 1969 trên đường Phan Đình Phùng đều là những quán lâu đời được người địa phương tin dùng.
- Gọi món bằng tiếng Việt có thể nói 'Cho tôi bánh bèo, bánh nậm và bánh bột lọc' (muốn ăn cả ba loại).
Ranh giới giữa cung đình và dân dã
- 'Bánh cung đình' là câu chuyện tiếp thị hình thành về sau, món ăn vặt dân dã hằng ngày mới là mạch nguồn ra đời sớm hơn.
- Ba loại bánh hấp cùng tồn tại hai mạch xuất thân, không cần vì tính câu chuyện mà đơn giản hóa chúng thành một nguồn gốc cung đình duy nhất.
- Đây là món ăn vặt hằng ngày thực sự của người Huế, không phải món chỉ có trong dịp du lịch mới được bày biện đẹp mắt.
Ba loại bánh hấp mỗi loại một xuất thân riêng, được người Huế tiện tay bày lên cùng một mâm, kiểu kết hợp không cố ý này mới chính là đời thường chân thực nhất.