Bên khe suối hang động ở xã Trường Yên, hộ nuôi vớt lên từng con cá rô, loài cá này dân gian gọi là "cá tiến Vua", trên mái hiên đền Vua Đinh gần đó còn khắc một bức phù điêu cá hóa rồng — theo truyền thuyết, loài cá này từng là cống phẩm dâng lên vua chúa xưa.
Mái hiên đền Vua Đinh khắc hình cá hóa rồng, cá tiến Vua đem lại thu nhập khoảng 200 triệu đồng/năm
Bài viết "Cá rô Tổng Trường" trên trang chính thức của Sở Du lịch Ninh Bình sodulich.ninhbinh.gov.vn ghi rõ "Tổng Trường" chính là tên gọi cũ của xã Trường Yên, nơi đây có nhiều hang động và khe suối đá vôi, đồng thời ghi lại mái hiên tòa bái đường đền Vua Đinh có khắc hình "cá hóa rồng", phản ánh vị thế của loài cá này trong đời sống cung đình và nghệ thuật cổ. Báo chí chủ lưu toàn quốc Dân Việt trong bài "ca rô Tổng Trường", Dân Trí trong bài "Đút túi 200 triệu đồng/năm dễ như 'trở bàn tay' nhờ... cá rô 'tiến Vua'" xác nhận chéo tên gọi dân gian "cá tiến Vua" của loài cá này, trang chính thức về nông nghiệp công nghệ cao tỉnh Ninh Bình nongnghiepcnc.ninhbinh.gov.vn ghi lại hiện trạng nhân giống và cung ứng con giống.
Nói thật: lời đồn "cống phẩm hơn nghìn năm" thiếu tài liệu học thuật xác nhận, đến năm 2009 mới có ghi chép bảo tồn cụ thể, loài cá này nay đã đứng trước nguy cơ tuyệt chủng
Cần nói thật rằng về lời đồn "lịch sử hơn nghìn năm", nhiều bài viết như trên sodulich.ninhbinh.gov.vn gọi loài cá này là cống phẩm cung đình "đã có từ hơn nghìn năm trước", nhưng bản thân mục từ "Cá rô Tổng Trường" trên Wikipedia tiếng Việt chỉ cung cấp tài liệu khảo chứng cụ thể về kế hoạch bảo tồn năm 2009 — năm đó Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản 1 của Việt Nam chính thức đưa loài cá này cùng loài cá trê "tiến Vua" vào kế hoạch bảo tồn và nhân giống nhân tạo, cuối năm ngành thủy sản tỉnh Ninh Bình tiếp nhận 730 con cá bố mẹ, thiếu tài liệu học thuật sớm hơn để xác nhận sự thật chính xác của "cống phẩm nghìn năm", bảng này nêu đúng cách nói "nghìn năm" này là truyện kể lịch sử lưu truyền trong dân gian, tương ứng với niên đại cố đô nhà Đinh - Lê (lập đô năm 968) nhưng không phải sự thật lịch sử đã qua khảo chứng nghiêm ngặt. Loài cá này hiện đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, cần dựa vào bảo tồn nhân tạo, bảng này không phóng đại hiện trạng nguồn lợi tự nhiên của nó. Tọa độ điểm neo xác nhận nằm ở xã Trường Yên (một trong 20 phường xã của thành phố Ninh Bình mới), cùng thuộc phạm vi xã Trường Yên như ốc núi đã nêu ở trên, là một trong số ít mặt hàng qua điền dã lần này xác nhận được bản thân vùng sản xuất nằm trong địa phận thành phố Ninh Bình mới.
Ăn sao cho đúng điệu
- Có thể thưởng thức tại các điểm nuôi bên khe suối hang động ở xã Trường Yên, hợp sắp xếp ghé qua trong hành trình đi thuyền sinh thái Tràng An.
- Cách ăn truyền thống thường là hấp hoặc kho, giữ được vị ngọt mềm mịn vốn có của cá rô.
- Có thể tiện đường ghé thăm đền Vua Đinh gần đó, tận mắt xem phù điêu cá hóa rồng trên mái hiên.
Nhìn thẳng vào gốc tích của con cá này
- Lời đồn cống phẩm "đã có từ hơn nghìn năm trước" thiếu tài liệu học thuật xác nhận, tài liệu cụ thể có thể khảo chứng chỉ có ghi chép kế hoạch bảo tồn năm 2009.
- Loài cá này nay đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, cần dựa vào nhân giống và bảo tồn nhân tạo, nguồn lợi tự nhiên không dồi dào như trong truyền thuyết.
- Vùng sản xuất xác nhận nằm ở xã Trường Yên, là một trong số ít mặt hàng qua điền dã lần này xác nhận được bản thân vùng sản xuất nằm trong địa phận thành phố Ninh Bình mới.
Thịt cá đưa vào miệng mềm mịn ngọt lành, phù điêu cá hóa rồng trên mái hiên vẫn lặng lẽ khắc ghi truyền thuyết từ nghìn năm trước, còn con cá dưới nước kia, nay phải nhờ bảo tồn nhân tạo mới tiếp tục bơi được — truyền thuyết và hiện thực, cùng tồn tại trong dòng suối này.