Ở bản làng người Mường bên cạnh Vườn quốc gia Cúc Phương, mỗi dịp lễ Tết luôn phải khiêng ra một vò rượu sành, cắm vài cần tre, cả nhà ngồi quây quần thay nhau hút — vò rượu này không qua chưng cất lửa, mà dựa vào vỏ cây rễ cây hái từ rừng lên men mà thành.
Truyền thống lên men bằng men rừng của người Mường, hút cần tre là biểu tượng văn hóa không thể thiếu trong lễ hội cưới hỏi
Cổng thông tin văn hóa chính thức của tỉnh Ninh Bình (huyện Hoa Lư cũ) daicoviet.ninhbinh.gov.vn trong bài "Rượu cần Nho Quan" xác nhận đây là rượu gạo truyền thống của người Mường ở Nho Quan. Các trang du lịch độc lập mytour.vn, antamtour.vn, hitour.vn, bazantravel.com xác nhận chéo cách làm dùng gạo nếp (hoặc ngô) lên men với "men rừng" chế từ nhiều loại vỏ cây, rễ cây, cây dại, không qua chưng cất lửa mà uống bằng cách hút qua cần tre, là biểu tượng văn hóa không thể thiếu trong lễ hội, cưới hỏi, ngày Tết của người Mường.
Nói thật: Nho Quan sau sáp nhập tỉnh năm 2025 không thuộc địa phận thành phố Ninh Bình, độ phổ biến trong thành phố không rõ rệt bằng rượu Kim Sơn, mắm tép Gia Viễn
Cần nói thật rằng Nho Quan trước đây là huyện độc lập, sau khi tái cơ cấu hành chính do sáp nhập tỉnh năm 2025, thị trấn Nho Quan, xã Đồng Phong, xã Yên Quang đã hợp nhất thành xã "Nho Quan" mới, về hành chính không thuộc địa phận 20 phường xã của thành phố Ninh Bình mới (thành phố Ninh Bình cũ + huyện Hoa Lư), hai nơi cách nhau khoảng hơn hai chục cây số, bảng này nêu đúng sự phân tách hành chính này. Loại rượu này là sản phẩm văn hóa truyền thống của dân tộc Mường chứ không phải người Kinh, khác về bản chất với rượu gạo chưng cất phổ biến ở vùng người Kinh (như rượu Kim Sơn), không qua công đoạn chưng cất lửa, nhiều báo du lịch đều nhấn mạnh đây là "văn hóa dân tộc thiểu số Việt Nam" chứ không đơn thuần là đặc sản ẩm thực, bảng này nêu đúng bối cảnh văn hóa dân tộc này. Điểm neo trong thành phố chọn điểm bán lẻ ở Chợ Rồng (phường Vân Giang), nhưng tài liệu kiểm chứng cho thấy độ phổ biến bán lẻ trong thành phố của loại rượu này không rõ rệt bằng các mặt hàng như rượu Kim Sơn, mắm tép Gia Viễn, bảng này nêu thật điều này, không phóng đại độ phổ biến trong thành phố.
Uống sao cho đúng điệu
- Có thể tìm ở cụm sạp bán lẻ Chợ Rồng, nhưng độ phổ biến khá thấp, nên hỏi trước người bán xem có hàng hay không.
- Chợ Nho Quan ở quê gốc (theo phiên chợ âm lịch) gần Vườn quốc gia Cúc Phương, là điểm trải nghiệm văn hóa Mường tại quê gốc.
- Cách uống truyền thống là cả nhà quây quần bên một vò rượu, thay nhau hút cần tre, thưởng thức cùng đặc sản núi rừng.
Nhìn thẳng vào gốc tích của vò rượu này
- Nho Quan sau sáp nhập tỉnh năm 2025 đã không còn thuộc địa phận thành phố Ninh Bình mới, hai nơi cách nhau khoảng hơn hai chục cây số, bảng này nêu đúng thực tế này.
- Đây là sản phẩm văn hóa của người Mường chứ không phải người Kinh, khác cả về công đoạn lẫn bản chất so với các loại rượu chưng cất như rượu Kim Sơn.
- Mức độ phổ biến bán lẻ trong thành phố không rõ rệt bằng rượu Kim Sơn, mắm tép Gia Viễn, bảng này nêu thật điều này, không phóng đại độ phổ biến trong thành phố.
Hút một hơi rượu qua cần tre, mang theo hương cỏ cây đặc trưng của men rừng, vò rượu này chứa đựng không chỉ hương vị lên men từ gạo nếp, mà còn cả nghi thức bao thế hệ người Mường dưới chân núi Cúc Phương giữ gìn cần rượu mỗi dịp lễ Tết.