Trên sạp đặc sản ở Chợ Vườn Hoa, từng chiếc bánh gai đen gói trong lá chuối chất đầy, bóc ra thấy phần nếp đen bóng dẻo mềm — đây là món quà lưu niệm "bộ đôi kinh điển" thường được nhắc cùng nem chua ở Thanh Hóa, nhưng thân thế của chiếc bánh này thực ra ẩn chứa hai tầng câu chuyện đáng để nói thật cho rõ.
Trang thông tin chính thức xã Thọ Diên ghi lại truyền thuyết độc lập khoảng 600 năm, mục từ Wikipedia lại chỉ ra quê hương chính của cả loại bánh nằm ở tỉnh Hải Dương
Trang thông tin điện tử chính thức xã Thọ Diên (thodien.thoxuan.thanhhoa.gov.vn) có bài chuyên đề "Bánh gai Tứ Trụ - Hương vị đặc sản xứ Thanh" ghi lại truyền thuyết khởi nguồn độc lập của địa phương (làng Mía, khoảng 600 năm lịch sử), mục từ "Bánh gai" trên Wikipedia tiếng Việt lại ghi rằng quê hương chính được công nhận rộng rãi của loại bánh này là huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, tổ chức kỷ lục Việt Nam VietKings (kyluc.vn) có bài đưa tin "Top 100 làng nghề thủ công truyền thống trăm năm Việt Nam" xác nhận chéo vị thế làng nghề thủ công trăm năm của làng Mía.
Nói thật thân thế kép: quê hương ở làng Mía huyện Thọ Xuân chứ không phải TP. Thanh Hóa, và không có bằng chứng cho thấy có quan hệ truyền thừa với thuyết khởi nguồn Hải Dương
Cần nói thật rõ hai tầng thân thế. Thứ nhất, quê hương thực sự của chiếc bánh này là làng Mía, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân (nay thuộc xã Xuân Hòa), không nằm trong địa giới TP. Thanh Hóa; điểm neo trong bảng này (Chợ Vườn Hoa) là điểm bán phổ biến trong thành phố (thường được đóng gói cùng nem chua thành "bộ đôi quà lưu niệm kinh điển" của Thanh Hóa), không phải quê hương của bánh. Thứ hai, mục từ chung "Bánh gai" trên Wikipedia lại xếp quê hương chính được công nhận rộng rãi của loại bánh này vào huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương (một tỉnh hoàn toàn khác với Thanh Hóa); phiên bản Tứ Trụ lại có truyền thuyết địa phương độc lập của riêng mình (thời nhà Lý, truyền thừa tại làng Mía khoảng 600 năm, từng là loại bánh tiến vua vào dịp lễ tết, được đặt tên vì bán tại phố Tứ Trụ vào thập niên 1940), các nguồn hiện có chưa chứng minh được hai thuyết này có quan hệ truyền thừa trực tiếp với nhau, bảng này không suy luận liên kết thiếu căn cứ, chỉ trình bày trung thực cả hai thuyết.
Ăn sao cho đúng điệu
- Sạp đặc sản Chợ Vườn Hoa là điểm mua thuận tiện nhất trong thành phố, thường được ghép cùng nem chua thành bộ quà lưu niệm.
- Gói bằng lá chuối giữ được độ ẩm của nếp, nên ăn sớm sau khi mua.
- Có thể chú ý xem bánh có ghi nhãn hiệu chính hiệu "Tứ Trụ" hay không, tránh nhầm lẫn với các loại bánh gai đen khác.
Nhìn thẳng vào thân thế kép của chiếc bánh này
- Quê hương thực sự là làng Mía, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, không nằm trong địa giới TP. Thanh Hóa.
- Mục từ chung trên Wikipedia công nhận quê hương chính của loại bánh gai này nằm ở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương.
- Hai thuyết này chưa có bằng chứng chứng minh quan hệ truyền thừa với nhau, bảng này trình bày trung thực cả hai chứ không suy luận liên kết thiếu căn cứ.
Bóc một chiếc bánh gai đen bóng dẻo mềm, vị ngọt quyện với hương lá chuối, đây là một trong những món quà lưu niệm được ưa chuộng nhất trên sạp Chợ Vườn Hoa, nhưng nói thật thì thân thế của nó có hai tầng cần nói rõ — nhà thực sự ở làng Mía huyện Thọ Xuân, còn khởi nguồn của cả loại bánh gai này trên cả nước lại là một câu chuyện xa xôi hơn nữa, ở tận tỉnh Hải Dương.