Trong các nhà hàng trung tâm Sa Pa, cả một con lợn nhỏ nướng bóng mỡ được bưng ra bàn, giống lợn thả rông có vóc dáng nhỏ nhắn này, lợn trưởng thành chỉ nặng từ 4 đến 20kg, khi đi chợ phiên có thể cắp thẳng dưới nách mà đi nên mới có tên "lợn cắp nách", là một trong những món thịt dễ nhận biết nhất trên bàn ăn Sa Pa.
Wikipedia tiếng Việt ghi lại lịch sử giống lợn, báo nhà nước cấp tỉnh và hệ thống Thông tấn xã Việt Nam cùng đưa tin
Mục từ "Lợn cắp nách" trên Wikipedia tiếng Việt ghi nhận đây là giống lợn thả rông nhỏ con, chung của các dân tộc thiểu số vùng núi cao Tây Bắc (Lai Châu, Lào Cai gồm Sa Pa/Bắc Hà, và Mẫu Sơn Lạng Sơn...), báo nhà nước Báo Lào Cai điện tử có hai bài viết cụ thể "Thịt lợn cắp nách, đặc sản khó quên của Lào Cai", hệ thống Thông tấn xã Việt Nam Báo ảnh Dân tộc và Miền núi (baotintuc.vn) cũng có bài viết đưa tin.
Nói thật: đây là giống lợn thả rông và cách ăn chung của các dân tộc thiểu số nhiều tỉnh Tây Bắc, không phải riêng của Sa Pa
Cần nói thật rằng, theo ghi chép của Wikipedia, "lợn cắp nách" là giống lợn thả rông và cách ăn chung của các dân tộc thiểu số vùng núi cao (H'Mông, Dao, Thái) ở nhiều tỉnh Tây Bắc (Lai Châu, Lào Cai, Mẫu Sơn Lạng Sơn...), không phải riêng của Sa Pa; tên gọi "cắp nách" bắt nguồn từ hình ảnh truyền thống lợn vóc dáng nhỏ, khi đi chợ phiên có thể cắp thẳng dưới nách mà đi. Cách làm phổ biến ở Sa Pa là nướng nguyên con hoặc hấp, các nhà hàng trung tâm thành phố đều có bán, bảng này nói thật đây là điểm neo đại diện chứ không phải bình chọn đầy đủ quán ngon nhất.
Ăn sao cho đúng điệu
- Nướng than nguyên con cho lớp da bóng mỡ giòn rụm, phiên bản hấp thì giữ nguyên hương vị gốc, có thể chọn theo sở thích.
- Các nhà hàng đặc sản dân tộc ở trung tâm thành phố đều có bán, A Phủ và các quán lâu năm khác là lựa chọn phổ biến.
- Nguồn lợn rải khắp nhiều xã miền núi lân cận, không phải chỉ từ một nơi cố định.
Nhìn thẳng vào gốc tích của món ăn này
- Lợn cắp nách là giống lợn thả rông chung của các dân tộc thiểu số vùng núi cao nhiều tỉnh Tây Bắc, không phải riêng của Sa Pa.
- Tên gọi "cắp nách" bắt nguồn từ hình ảnh truyền thống lợn vóc dáng nhỏ có thể cắp dưới nách mà đi.
- Bảng này chọn quán đại diện ở trung tâm thành phố làm điểm neo, không bình chọn đầy đủ nguồn cung tốt nhất toàn vùng.
Cả một con lợn cắp nách nướng bóng mỡ bưng ra bàn, hương vị thịt săn chắc quả thật hấp dẫn, nhưng dòng máu của món ngon này thực ra chảy khắp truyền thống của các dân tộc thiểu số toàn vùng núi Tây Bắc, Sa Pa đảm nhận là một khung cửa sổ trưng bày nhộn nhịp trên bàn ăn, chứ không phải câu chuyện giống lợn được lai tạo riêng.