Trong tủ kính cửa hàng quà lưu niệm, từng miếng chè lam màu nâu nhạt xếp thẳng hàng, cắn vào dẻo quánh kèm vị cay nồng của gừng và độ giòn của đậu phộng — đây là món ngọt du khách nào rời Cao Bằng cũng phải mua, nhưng từng nguyên liệu trong công thức thực ra đều đến từ những huyện khác nhau trong tỉnh.
Món quà lưu niệm tiêu biểu được báo Đảng bộ tỉnh Cao Bằng và Sở Du lịch công nhận
Nhiều bài viết trên baocaobang.vn (báo Đảng bộ tỉnh Cao Bằng) và trang chính thức của Sở Du lịch tỉnh đều xếp món này vào danh sách quà lưu niệm tiêu biểu của Cao Bằng, kết cấu dẻo quánh, có vị cay nồng rõ rệt của gừng và độ giòn của đậu phộng, cơ sở sản xuất và cửa hàng bán phổ biến khắp thành phố Cao Bằng.
Nói thật: nguyên liệu công thức chính gốc lấy từ ba huyện khác nhau trong tỉnh
Cần nói thật rằng theo nguồn ghi lại, nguyên liệu công thức chính gốc phần lớn lấy từ các huyện khác trong tỉnh — nếp Xuân Trường lấy từ huyện Bảo Lạc, đường mía Phúc Hòa lấy từ huyện Quảng Hòa, gừng Lục Khu và đậu phộng đỏ lấy từ huyện Hà Quảng, bản thân nguyên liệu không phải sản xuất tại địa phận thành phố Cao Bằng. Tuy nhiên báo Đảng bộ tỉnh và Sở Du lịch đều xếp thành phẩm vào danh sách quà lưu niệm tiêu biểu của Cao Bằng, cơ sở sản xuất và cửa hàng bán phổ biến khắp thành phố Cao Bằng, bảng này nêu đúng nguồn gốc thực sự của nguyên liệu, giữ lại món này làm đại diện cho bức tranh ẩm thực chung của toàn tỉnh Cao Bằng. Còn về thuyết "được Hội Kỷ lục Việt Nam công nhận Top 100 đặc sản quà tặng Việt Nam giai đoạn 2021-2022", chỉ tìm được một nguồn duy nhất nhắc lại, chưa đối chiếu trực tiếp được với thông báo chính thức trên trang web của tổ chức, bảng này không sử dụng chi tiết chứng nhận này.
Mua sao cho đúng điệu
- Cơ sở sản xuất và cửa hàng quà lưu niệm trong thành phố Cao Bằng phổ biến có bán, thích hợp mua ngay trước khi rời đi.
- Kết cấu dẻo quánh kèm hạt, nên ăn kèm trà nóng để giảm bớt vị ngọt.
- Hạn sử dụng khá dài, thích hợp làm quà lưu niệm mang theo đường xa.
Nhìn thẳng vào gốc tích của miếng chè lam này
- Công thức chính gốc dùng nếp, đường mía, gừng, đậu phộng lấy từ ba huyện khác nhau là Bảo Lạc, Quảng Hòa, Hà Quảng, không phải sản xuất tại địa phận thành phố Cao Bằng.
- Thành phố Cao Bằng là nơi tập kết chế biến và bán, báo Đảng bộ tỉnh và Sở Du lịch vẫn xếp vào món quà lưu niệm tiêu biểu.
- Chứng nhận "Top 100 đặc sản quà tặng của Hội Kỷ lục Việt Nam" chỉ tìm được một nguồn nhắc lại, bảng này không sử dụng chi tiết này.
Cắn một miếng chè lam vị gừng đậu phộng, độ dẻo quánh ẩn chứa ký ức nguyên liệu của ba huyện khác nhau — thành phố Cao Bằng có lẽ chưa trồng được bất kỳ nguyên liệu nào làm nên miếng chè lam này, nhưng lại nhào nặn tất cả thành hương vị ngọt ngào mà du khách mang theo được.