Trong xưởng sản xuất tại số 27 đường Cao Bá Quát, từng hũ tôm đang ướp muối ánh lên sắc cam đỏ, tôm tươi đã lên men được trộn cùng thịt ba chỉ thái sợi, tỏi, ớt và bột nếp, mùi chua thơm nồng nàn. Hũ mắm tôm này thường được ăn kèm cháo trắng hoặc thịt ba chỉ luộc thái lát, bốn vị chua, cay, mặn, thơm cùng bùng nổ trên đầu lưỡi, là món ăn kèm cơm quen thuộc trên bàn ăn của người Huế, cũng là một trong những món quà lưu niệm du khách hay mang về.
Thương hiệu lâu đời trên đường Cao Bá Quát
Mục từ 'Mắm tôm chua' trên Wikipedia tiếng Việt xác nhận sự tồn tại của loại hải sản lên men này, thương hiệu Bà Duệ tại số 27 đường Cao Bá Quát, phường Gia Hội là thương hiệu lâu đời có thể kiểm chứng lâu dài qua truyền thông địa phương và các sàn thương mại điện tử, nơi sản xuất chính là địa điểm chế biến, chợ Đông Ba trên đường Chương Dương cũng có sạp hàng bày bán.
Đính chính thành thật: nơi khởi nguồn thực sự nằm ở Gò Công miền Nam
Theo nhiều bài khảo cứu tiếng Việt, nơi khởi nguồn thực sự của tôm chua thực ra là Gò Công ở miền Nam Việt Nam (nay thuộc tỉnh Tiền Giang), do mẹ đẻ của vua Thiệu Trị, vua Tự Đức, người đầu thế kỷ 19 từ quê nhà làm dâu vào triều Nguyễn, đã mang theo hương vị quê hương này vào Huế, sau khi được cung đình cải tiến mới dần trở thành 'đặc sản Huế' được nhiều người biết đến ngày nay. Nói cách khác, nơi khởi nguồn (Gò Công miền Nam) và nơi sản xuất tiêu biểu nhất hiện nay (Huế) thực ra là hai địa phương khác nhau — đây cùng loại với trường hợp đính chính thành thật của phở Hà Nội 'khởi nguồn từ Nam Định, phát triển rực rỡ tại Hà Nội', xuất thân của một món ăn nhiều khi phức tạp hơn cái tên đại diện hiện tại của nó.
Mua một hũ mang về như thế nào
- Bà Duệ có cơ sở sản xuất tại số 27 đường Cao Bá Quát, có sạp bán tại chợ Đông Ba trên đường Chương Dương, cả hai nơi đều có thể mua được.
- Đây là món lên men, phù hợp làm quà lưu niệm mang về, ăn kèm cháo trắng, cơm trắng hoặc thịt ba chỉ luộc thái lát là hợp vị nhất.
- Hỏi bằng tiếng Việt có thể nói 'Cho tôi mua tôm chua'.
Nơi khởi nguồn và nơi sản xuất tiêu biểu là hai chuyện khác nhau
- Theo khảo cứu tiếng Việt, nơi khởi nguồn thực sự của tôm chua là Gò Công miền Nam (nay thuộc tỉnh Tiền Giang), không phải bản địa Huế.
- Đầu thế kỷ 19, món này được mẹ đẻ vua nhà Nguyễn mang vào Huế khi làm dâu cung đình, sau khi được cung đình cải tiến mới trở thành 'đặc sản Huế'.
- Hiện tượng 'nơi khởi nguồn khác với nơi sản xuất tiêu biểu' không hiếm trong lịch sử ẩm thực Việt Nam, đáng để nhìn nhận thành thật thay vì đơn giản hóa thành một nguồn gốc duy nhất.
Một hũ mắm chua cay mặn thơm, thứ nó chứa đựng thực ra là một hành trình di chuyển từ miền Nam làm dâu vào cung đình, Huế chỉ là nơi sau này nó bén rễ, được cải tiến rồi trở nên nổi tiếng.