Trước sạp hàng khô ở Chợ Rồng, từng xâu nem chua gói lá chuối được bày ngay ngắn, người bán hàng nói đây là nghề xưa được chuyển đến từ phố Cầu Bút, xã Yên Mạc — tương truyền công phu này vốn học được từ cung đình Huế, rồi trải qua bao thăng trầm bén rễ tại phố Cầu Bút này.
Con gái quan lại triều Nguyễn học nghề, phố Cầu Bút phát triển rồi vang danh sang các tỉnh lân cận
Trang web cơ quan trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam dangcongsan.org.vn có bài viết ghi lại giai thoại liên quan đến bà Phạm Thị Thư, con gái quan Phạm Thận Duật triều Nguyễn tại cung đình Huế. Hai báo chủ lưu độc lập Thanh Niên trong bài "Nhớ nem chua Yên Mạc gốc cung đình" và Tuổi Trẻ trong bài "Ẩm thực Ninh Bình: Món nem chua xuất xứ cung đình có vị ngọt, thơm bởi cách làm cầu kỳ khác biệt này" đều đưa tin rằng bà Phạm Thị Thư học nghề từ đầu bếp cung đình Huế, sau khi về quê đã truyền nghề lại cho cháu ngoại là ông Phạm Xủy, ông Phạm Xủy mở tiệm tại phố Cầu Bút, xã Yên Mạc mà danh tiếng lan xa sang các tỉnh lân cận như Thanh Hóa, Nam Định.
Nói thật: Yên Mạc sau sáp nhập tỉnh năm 2025 không thuộc địa phận thành phố Ninh Bình mới, giai thoại cung đình vẫn thuộc dạng sử truyện địa phương
Cần nói thật rằng Yên Mạc trước đây thuộc huyện Yên Mô, sau khi tái cơ cấu hành chính do sáp nhập tỉnh năm 2025, ba xã Yên Mỹ, Yên Lâm, Yên Mạc đã hợp nhất thành xã "Yên Mạc" mới, về hành chính không thuộc địa phận 20 phường xã của thành phố Ninh Bình mới (thành phố Ninh Bình cũ + huyện Hoa Lư), hai nơi cách nhau khoảng hơn chục cây số, bảng này nêu đúng sự phân tách hành chính này. Câu chuyện bà Phạm Thị Thư học nghề từ đầu bếp cung đình, rồi con rể hoặc cháu ngoại truyền nghề lại tại Yên Mạc được nhiều báo chủ lưu độc lập và báo đảng địa phương trích dẫn chéo, chi tiết khá trùng khớp, có một mức độ tin cậy sử liệu nhất định, nhưng bảng này vẫn nêu đây là "sử truyện địa phương" chứ không khẳng định là sử liệu tuyệt đối, niên đại cụ thể (ông Phạm Thận Duật triều Nguyễn sinh sống khoảng thế kỷ 19) chỉ mang tính tham khảo. Điểm neo trong thành phố chọn cụm sạp bán lẻ quà biếu tại Chợ Rồng (phường Vân Giang), chợ truyền thống lớn nhất thành phố Ninh Bình, đây là nơi du khách thực sự mua nem chua Yên Mạc chứ không phải quê gốc.
Ăn sao cho đúng điệu
- Cụm sạp hàng khô ở Chợ Rồng (số 71 đường Vân Giang) là điểm mua thuận tiện nhất trong thành phố, hợp làm quà biếu.
- Phố Cầu Bút, xã Yên Mạc là nơi khởi nguồn nghề truyền thống, nếu có dịp có thể sắp xếp ghé thăm tận nơi.
- Đặc trưng hương vị cung đình là ngọt xen lẫn đậm đà, cách ăn truyền thống kèm tỏi lát, ớt và rau răm.
Nhìn thẳng vào gốc tích của cuộn nem này
- Yên Mạc sau sáp nhập tỉnh năm 2025 đã không còn thuộc địa phận thành phố Ninh Bình mới, hai nơi cách nhau khoảng hơn chục cây số, bảng này nêu đúng thực tế này.
- Giai thoại truyền nghề cung đình nhà Nguyễn dù được nhiều báo độc lập trích dẫn chéo và có mức độ tin cậy nhất định, vẫn thuộc dạng sử truyện địa phương chứ không phải sử liệu tuyệt đối.
- Điểm neo Chợ Rồng trong thành phố là nơi bán lẻ mà du khách thực sự mua hàng, không phải bản thân quê gốc Yên Mạc.
Bóc lớp lá chuối, vị chua thơm của nem hòa cùng vị ngọt tan trên đầu lưỡi, cuộn nem này từ cung đình Huế trải qua bao thăng trầm đến phố Cầu Bút, rồi được đưa vào sạp hàng ở Chợ Rồng, đã đi một chặng đường hơn hai trăm năm, cũng đã tạo nên phiên bản của riêng người Ninh Bình.