Một chén xôi tím đen bóng dầu bày lên bàn, giữa những hạt nếp điểm xuyết thịt trám giã dập, cắn vào trước tiên là vị hơi đắng, sau đó ngọt hậu dần, mang theo hương trái đặc trưng của núi rừng — đây là món xôi quen thuộc trên bàn ăn người Cao Bằng vào mùa thu, nhưng nguyên liệu lại được chở từ ngoài địa phận thành phố vào.
Sở Du lịch tỉnh và báo chủ lưu xác nhận chéo món xôi tiêu biểu của Cao Bằng
Trang chính thức của Sở Du lịch tỉnh Cao Bằng, Tạp chí Du lịch TP.HCM và Kenh14 (thuộc VCCorp) xác nhận chéo, món xôi này được đồ chín từ nếp trộn cùng thịt trám đen (trám đen), thịt trám mang hương trái đặc biệt và vị hơi đắng hậu ngọt, vốn là món ăn sáng giản dị của vùng nông thôn, nay đã lan rộng đến nhà hàng, quán ăn vặt và chợ lễ hội trong thành phố Cao Bằng, là đặc sản tiêu biểu của Cao Bằng mà ai cũng có thể ăn được, mua được.
Nói thật: nguyên liệu trám đen có vùng sản xuất cốt lõi ở các huyện Thạch An, Nguyên Bình..., không thuộc địa phận thành phố
Cần nói thật rằng nguồn ghi rõ vùng sản xuất chính của trám đen là các huyện Thạch An (diện tích lớn nhất), Nguyên Bình, Hòa An, Quảng Uyên và Trùng Khánh của tỉnh Cao Bằng, cả năm huyện này đều không được nêu là vùng trồng chính tại địa phận thành phố Cao Bằng, vùng nông sản cốt lõi không nằm trong địa phận thành phố. Nhưng bản chất của món này là "xôi sau khi chế biến" chứ không phải nguyên liệu thô, nhiều nguồn ghi nhận thành phẩm đã phổ biến rộng khắp nhà hàng và chợ trong thành phố Cao Bằng, bảng này áp dụng nguyên tắc xử lý nhất quán như thường lệ của bộ sưu tập, giữ lại món này và nêu đúng vùng sản xuất thực sự của nguyên liệu, số liệu diện tích trồng toàn tỉnh hơn 2000 héc-ta là số liệu toàn tỉnh chứ không phải số liệu riêng của địa phận thành phố, bảng này không lẫn lộn hai con số này.
Ăn sao cho đúng điệu
- Nhà hàng, quán ăn vặt và chợ lễ hội trong thành phố Cao Bằng phổ biến đều ăn được, hương vị đậm nhất vào mùa thu.
- Người mới ăn lần đầu nên bắt đầu từ lượng ít, làm quen dần với vị hơi đắng hậu ngọt đặc trưng của trám đen.
- Cách ăn truyền thống có thể ăn riêng, hoặc kèm các món ăn khác cùng thưởng thức.
Nhìn thẳng vào gốc tích của chén xôi này
- Nguyên liệu trám đen có vùng sản xuất chính ở năm huyện Thạch An, Nguyên Bình, Hòa An, Quảng Uyên, Trùng Khánh, không nằm trong địa phận thành phố Cao Bằng.
- Đây là "xôi sau khi chế biến" chứ không phải nguyên liệu thô, thành phẩm đã phổ biến rộng khắp bàn ăn trong thành phố.
- Diện tích trồng toàn tỉnh hơn 2000 héc-ta là số liệu thống kê toàn tỉnh, bảng này không dùng nhầm thành số liệu riêng của địa phận thành phố.
Múc một thìa xôi trám đen, vị đắng rồi ngọt hậu dần lan trên đầu lưỡi, chén xôi này nhắc cho lữ khách nhớ rằng hương vị trên bàn ăn thành phố Cao Bằng, nhiều khi đều được chở từ núi rừng ngoài địa phận thành phố, vượt một chặng đường dài mới vào đến phố.